OCD là gì? Nhận diện rối loạn ám ảnh cưỡng chế và những dấu hiệu thường gặp

OCD là một dạng rối loạn tâm thần có thể ảnh hưởng âm thầm nhưng sâu sắc đến cuộc sống của người mắc. Điều đáng nói là không ít trường hợp phải sống chung với OCD trong thời gian dài mà không hề nhận ra bản thân đang gặp vấn đề tâm lý. Vậy OCD là gì và đâu là những dấu hiệu giúp nhận biết rối loạn ám ảnh cưỡng chế? Bài viết dưới đây của openstreetsdet sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về căn bệnh này.

I. Bệnh OCD là gì?

OCD (Obsessive–Compulsive Disorder) là tên viết tắt của rối loạn ám ảnh cưỡng chế, một rối loạn tâm thần mạn tính đặc trưng bởi sự xuất hiện liên tục của các suy nghĩ ám ảnh và những hành vi lặp đi lặp lại mang tính cưỡng ép. Những suy nghĩ này thường gây lo âu, căng thẳng mạnh mẽ, buộc người bệnh phải thực hiện một hành động nào đó để làm dịu cảm xúc tiêu cực.

Các triệu chứng OCD có thể biểu hiện ở nhiều mức độ khác nhau, từ nhẹ đến nặng, tùy thuộc vào từng cá nhân. Trong nhiều trường hợp, người mắc vẫn ý thức được rằng suy nghĩ và hành vi của mình là không hợp lý hoặc thái quá. Tuy nhiên, họ gần như không thể ngăn chặn hoàn toàn, dù đã cố gắng rất nhiều.

Mặc dù OCD hiếm khi gây nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng, nhưng bệnh lại ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt hằng ngày, hiệu quả công việc, việc học tập cũng như các mối quan hệ xã hội. Nếu không được kiểm soát, rối loạn này có thể làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống.

II. Những dấu hiệu thường gặp của rối loạn ám ảnh cưỡng chế

OCD là gì và làm sao để nhận diện ra nó, dưới đây là một vài dấu hiệu phổ biến nhất: 

Ám ảnh về sự bẩn thỉu và vi khuẩn

Một trong những biểu hiện phổ biến nhất của OCD là nỗi sợ nhiễm bẩn hoặc nhiễm trùng. Người mắc dạng này thường xuyên lo lắng về vi khuẩn, virus và các mầm bệnh dù nguy cơ thực tế là rất thấp.

Họ có thể rửa tay nhiều lần trong ngày, sử dụng chất khử trùng liên tục và vẫn cảm thấy chưa đủ sạch. Ngay cả sau khi vệ sinh xong, đầu óc họ vẫn bị ám ảnh bởi suy nghĩ vi trùng còn sót lại. Một số người còn có nỗi sợ phi lý, chẳng hạn như sợ lây nhiễm các bệnh nguy hiểm từ những vật dụng công cộng thông thường như xe đẩy siêu thị hay tay nắm cửa.

Sự khác biệt giữa giữ gìn vệ sinh bình thường và OCD nằm ở chỗ: nếu không thực hiện việc làm sạch theo “nghi thức” của mình, người bệnh sẽ cảm thấy lo lắng, bứt rứt hoặc sợ hãi rõ rệt.

Dọn dẹp nhà cửa theo nguyên tắc cứng nhắc

Với người mắc OCD, việc dọn dẹp không đơn thuần là thói quen tốt mà trở thành nghĩa vụ bắt buộc. Họ thường đặt ra những quy tắc chi tiết cho việc lau chùi, sắp xếp và phải tuân thủ một cách tuyệt đối.

Chẳng hạn, nhà phải được dọn mỗi ngày đúng số lần quy định, quần áo bẩn chỉ được để trong một khoảng thời gian nhất định, rác phải đặt đúng vị trí, đúng thời điểm. Mọi ngóc ngách đều cần được làm sạch hoàn toàn, không chấp nhận sự tạm bợ.

Người mắc OCD có thể dành hàng giờ mỗi ngày để dọn dẹp. Ngay cả khi mệt mỏi, họ vẫn không cho phép bản thân bỏ qua công việc này. Nếu việc dọn dẹp không diễn ra đúng cách, họ dễ rơi vào trạng thái cáu gắt, khó chịu, lo âu hoặc sợ hãi.

Thôi thúc phải kiểm tra lặp đi lặp lại

Hành vi kiểm tra là một đặc điểm khác thường thấy ở người mắc rối loạn ám ảnh cưỡng chế. Sau khi hoàn thành một việc, họ vẫn cảm thấy không yên tâm và buộc phải quay lại kiểm tra nhiều lần.

Những biểu hiện phổ biến bao gồm việc liên tục kiểm tra ổ điện, vòi nước, khóa cửa hay chìa khóa nhà. Có người kiểm tra một công việc vừa làm xong từ ba lần trở lên, dẫn đến mất rất nhiều thời gian và thường xuyên trễ hẹn.

Trong nhiều trường hợp, người bệnh cảm thấy lo lắng hoặc bực bội nếu chưa kiểm tra đủ số lần mà bản thân tự đặt ra. Theo thống kê, khoảng 30% người mắc OCD có liên quan đến hành vi kiểm tra cưỡng chế.

Tính tổ chức và chủ nghĩa hoàn hảo quá mức

Sự ngăn nắp và tổ chức tốt thường được đánh giá cao, nhưng khi đi kèm OCD, chủ nghĩa hoàn hảo lại gây ra không ít rắc rối. Người mắc rối loạn này thường bị ám ảnh bởi trật tự, sự đối xứng và độ chính xác tuyệt đối.

Họ dễ tập trung quá mức vào những chi tiết nhỏ, khiến tiến độ công việc bị chậm lại và không còn thời gian nghỉ ngơi. Việc mọi thứ được sắp xếp gọn gàng có thể giúp họ giảm lo âu tạm thời, nhưng đồng thời cũng tạo ra áp lực tâm lý liên tục.

Ở một số khía cạnh, người mắc OCD có thể phù hợp với những công việc đòi hỏi sự tập trung cao và độ chính xác lớn. Tuy nhiên, nếu không được kiểm soát, sự cầu toàn này sẽ khiến bản thân và những người xung quanh cảm thấy mệt mỏi.

Nỗi sợ bạo lực và nguy hiểm ở mức thái quá

Ai cũng có những nỗi sợ nhất định, nhưng với OCD, nỗi sợ thường vượt xa thực tế. Người bệnh có thể lo lắng quá mức về khả năng xảy ra bạo lực hoặc tai họa đối với bản thân và người thân.

Họ có thể sợ người mình yêu bị tổn hại nếu bản thân làm sai điều gì đó, sợ con cái gặp nguy hiểm khi đến trường, hoặc sợ bị tấn công khi ra ngoài một mình. Những ám ảnh này khiến họ hạn chế ra khỏi nhà, tránh nơi đông người và liên tục kiểm tra tình trạng an toàn của người thân.

Các nỗi sợ kéo dài như vậy không chỉ làm tăng lo âu mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống xã hội của người mắc OCD.

III. Kết luận

Hy vọng bài viết trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn về OCD là gì cũng như những biểu hiện đặc trưng của rối loạn ám ảnh cưỡng chế. Việc hiểu đúng OCD và nhận diện sớm các dấu hiệu sẽ giúp người bệnh có cơ hội can thiệp kịp thời, từ đó cải thiện sức khỏe tinh thần và chất lượng cuộc sống.